Instytut Pamięci Narodowej w Szczecinie

Aparat bezpieczeństwa wobec mniejszości narodowych na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1989

Niniejsza publikacja koncentruje się na zagadnieniu ingerencji komunistycznego aparatu bezpieczeństwa w położenie mniejszości narodowych w regionie zachodniopomorskim. Mieszkające na tym obszarze stosunkowo liczne grupy ludności niepolskiej były obiektem zainteresowania lokalnych struktur Urzędu Bezpieczeństwa i jego sukcesorki Służby Bezpieczeństwa przez cały okres istnienia tzw. Polski Ludowej. Podstawową przyczyną tego stanu rzeczy było wyznaczenie bezpiece aktywnej roli w długofalowym procesie wynarodowienia społeczności mniejszościowych. Nie bez znaczenia była jednak problematyczna przeszłość tych ostatnich oraz ich uwikłanie w meandry ówczesnej polityki międzynarodowej.

Między Warszawą a regionem. Opozycja przedsierpniowa na Pomorzu Zachodnim

Publikacja „Między Warszawą a regionem. Opozycja przedsierpniowa na Pomorzu Zachodnim” jest pokłosiem konferencji naukowej, która została zorganizowana przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie oraz Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego. Sympozjum odbyło się 24-25 października 2008 r. Głównym celem konferencji było ukazanie specyfiki funkcjonowania oporu społecznego na Pomorzu Zachodnim w drugiej połowie lat siedemdziesiątych, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji panującej w aglomeracji szczecińskiej, poprzez skonfrontowanie wyników prac historyków i politologów badających różne aspekty funkcjonowania opozycji. Za niezwykle ważny uznano problem wpływu rewolty robotniczej przełomu 1970 1971 r. w Szczecinie na działalność opozycji demokratycznej w tym mieście. Istotne było także zbadanie wpływu i wzajemnych relacji pomiędzy stolicą a tzw. prowincją, która wielokrotnie odgrywała rolę wręcz wiodącą.

Sędziowie Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie i ich wyroki. Studia i materiały

Prowadzone w ostatnim czasie badania nad działalnością wojskowych sądów rejonowych w Polsce w latach 1946–1955 zaowocowały szeregiem cennych publikacji, które od analiz dokonywanych na poziomie regionów zmierzają w kierunku całościowego ujęcia problemu. Pomorze Zachodnie pozostawało dotychczas niemalże poza obszarem tych badań. Niniejsza publikacja ma zatem na celu uzupełnienie wiedzy na temat funkcjonowania wojskowych sądów rejonowych w kraju o wiedzę na temat funkcjonowania Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie. W badaniach nad skalą represji politycznych istotne jest także uwzględnienie specyfiki regionów w których WSR funkcjonowały. Pomorze Zachodnie pod tym względem to obszar szczególny. Tereny do 1945 r. niemieckie, niezwykle mocno zniszczone, na które napływała dopiero ludność osadnicza z różnych stron kraju i świata, nie były miejscem istnienia silnych ugrupowań partyzanckich. W czasie wojny nie było ich wcale, jeśli nie liczyć akcji wywiadowczych Armii Krajowej. Z oczywistych powodów na terenach tych nie funkcjonowały żadne organy Polskiego Państwa Podziemnego. Z drugiej strony obszar ten mógł być doskonałym miejscem schronienia dla osób represjonowanych w innych częściach kraju.

Twarze szczecińskiej bezpieki

W informatorze personalnym zaprezentowana została organizacja i struktura policji politycznej działającej na terenie województwa szczecińskiego w latach 1945–1990. Pierwsza z dwóch zasadniczych części książki, zawiera zestawienie tabelaryczne obsady stanowisk kierowniczych UB i SB, z podziałem na trzy etapy w latach 1945–1956, 1956–1975 i 1975–1990, oraz rozgraniczeniem na struktury wojewódzkie i lokalne (powiatowe i rejonowe). Druga część informatora przedstawia ponad 200 biogramów funkcjonariuszy, którzy w czasie swojej służby pełnili funkcje kierownicze. Były to stanowiska, które miały faktyczny wpływ na wyznaczanie zadań i ich realizację: szefa Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego/Wojewódzkiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Publicznego i jego zastępców, komendantów wojewódzkich Milicji Obywatelskiej i ich zastępców ds. Służby Bezpieczeństwa, naczelników poszczególnych wydziałów UB i SB, kierowników samodzielnych sekcji SB oraz struktur powiatowych i rejonowych aparatu bezpieczeństwa. Nie udało się jednak przedstawić sylwetek wszystkich osób wymienionych w zestawieniu tabelarycznym, na co wpływ miał przede wszystkim stan zachowania dokumentacji aktowej.

Działalność aparatu represji na zachodnim pograniczu Polski w latach 1945–1950

Polska w 1945 r. musiała zbudować od podstaw system ochrony nowej granicy zachodniej. Proces ten odbywał się w wyjątkowo niesprzyjających warunkach, takich jak nieuregulowany status prawny byłych ziem niemieckich włączonych tym czasie w obręb państwa polskiego, intensywne zjawiska migracyjne występujące w tej części Europy oraz dokonujące się przejmowanie władzy w kraju przez polityków PPR. Istotne znaczenie miała także przebudowa przez nich struktury gospodarki na wzór radziecki.

Twarze koszalińskiej bezpieki. Obsada stanowisk kierowniczych Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa województwa koszalińskiego

„Informator personalny przedstawia krótkie biogramy funkcjonariuszy koszalińskiego aparatu represji, odpowiedzialnych za realizację zadań postawionych przez mocodawców z kręgu partii i Resortu Bezpieczeństwa Publicznego (RBP, 1944), Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (MBP, 1945–1954), Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego (K ds. BP, 1954–1956) czy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (MSW, 1956–1990). W opracowaniu uwzględniono kadrę kierowniczą, która posiadała głos decydujący w kształtowaniu zakresu i form działania bezpieki na terenie Koszalina i okolic. Do grupy tej zaliczono: – kierownika, naczelników i ich zastępców Grupy Operacyjnej Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (UBP) na Pomorze Zachodnie w Koszalinie, a następnie UBP w Koszalinie (1945–1946); – szefów, naczelników i ich zastępców Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (WUBP) i Wojewódzkiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Publicznego (WU ds. BP) w Koszalinie (1950–1956); – kierowników, szefów i ich zastępców Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP), Powiatowych Urzędów ds. Bezpieczeństwa Publicznego (PU ds. BP), Delegaturach WU ds. BP w Białogardzie, Bytowie, Człuchowie, Drawsku Pomorskim, Kołobrzegu, Koszalinie, Miastku, Sławnie, Słupsku, Szczecinku, Świdwinie, Wałczu i Złotowie (1945–1956); – komendantów wojewódzkich, zastępców komendantów wojewódzkich ds. bezpieczeństwa, I zastępców komendantów wojewódzkich ds. SB, naczelników wydziałów SB i ich zastępców Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej (KW MO) w Koszalinie (1957–1983); – zastępców komendantów powiatowych MO ds. bezpieczeństwa i I zastępców komendantów powiatowych MO ds. SB w Białogardzie, Bytowie, Człuchowie, Drawsku Pomorskim, Kołobrzegu, Koszalinie, Miastku, Sławnie, Słupsku, Szczecinku, Świdwinie, Wałczu i Złotowie (1957–1975); – szefów, zastępców szefów ds. SB, naczelników wydziałów SB Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych (WUSW) w Koszalinie (1983–1990); – zastępców szefów ds. SB Rejonowych Urzędów Spraw Wewnętrznych (RUSW) w Białogardzie, Drawsku Pomorskim, Kołobrzegu, Koszalinie i Szczecinku (1983–1990).

Twarze gorzowskiej bezpieki. Obsada stanowisk kierowniczych Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w Gorzowie Wielkopolskim

„Instytut Pamięci Narodowej od kilku już lat prowadzi szeroko zakrojone działania o charakterze naukowym i edukacyjnym, mające na celu uwypuklenie wysiłków obywateli w walce o niepodległość i suwerenność Polski w okresie drugiej wojny światowej i czasach powojennych. Wśród licznych zagadnień ważne miejsce zajmuje problematyka dotycząca szeroko rozumianego oporu społecznego. Udokumentowanie tego sprzeciwu nie jest możliwe bez upublicznienia tożsamości funkcjonariuszy komunistycznego aparatu represji, którzy stali przez blisko pół wieku (1944–1990) na straży uprzywilejowanej pozycji Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W tak pojmowanej „służbie” powszechnie wykorzystywano przemoc, rodzącą wśród obywateli powojennej Polski strach, który stał się fundamentem terroru.

Jan Paweł II w Szczecinie

W czerwcu 2007 r. minęło dwadzieścia lat od wizyty w Szczecinie Ojca Świętego Jana Pawła II. Jubileusz stał się okazją do wspomnień oraz przyczynkiem do tego, aby wydać materiały źródłowe nawiązujące do pamiętnych dla miasta wydarzeń. Publikowane dokumenty – meldunki operacyjne, które naczelnicy Wydziałów IV i V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie kierowali do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie – zawierają informacje o sytuacji w relacjach państwo–Kościół na Pomorzu Zachodnim, przygotowaniach, przebiegu i echach papieskiej wizyty.

Przeciwko stanowi wojennemu. Zajścia 31 sierpnia 1982 roku w Gorzowie Wielkopolskim

Zbuntowane miasto. Szczeciński Grudzień '70 i Styczeń '71

Album zawiera 445 fotografii, wykonanych przez pracowników Służby Bezpieczeństwa, fotoreporterów „Kuriera Szczecińskiego” i „Głosu Szczecińskiego” oraz osoby prywatne. Po raz pierwszy opublikowano wiele nieznanych dotąd fotografii. Są to bardzo dobre zdjęcia Macieja Jasieckiego czy Zbigniewa Wróblewskiego. Dr Małgorzata Machałek i Paweł Miedziński, autorzy albumu, w przedmowie publikacji zapewniają: „Zamieściliśmy wszystkie najciekawsze zdjęcia, do których udało nam się dotrzeć. Po raz pierwszy publikowane są m.in. kadry przedstawiające blokadę stoczni od strony wody, funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa czuwających w budynku komendy z bronią gotową do strzału, czołgi przed dworcem kolejowym”.