Operacja antypolska była planowanym, zorganizowanym działaniem ZSRR przeciwko osobom polskiej narodowości, które – najczęściej bezpodstawnie – podejrzewano o współpracę z polskim wywiadem i nie istniejącą już od 1921 roku Polską Organizacją Wojskową. Na podstawie tajnego rozkazu operacyjnego nr 00485 z 11 sierpnia 1937 roku Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych Nikołaja Jeżowa, zaaprobowanego i prawdopodobnie zainspirowanego przez Stalina, w byłym ZSRR prowadzono od 11 sierpnia 1937 r. do listopada 1938 r. tzw. „Operację antypolską”. Na podstawie tego rozkazu rozpoczęła się planowa eksterminacja Polaków mieszkających w ZSRR. Funkcjonariusze NKWD aresztowali ok. 140 tys. Polaków, z tego skazano na śmierć i rozstrzelano 111 tys. osób. Byli to Polacy mieszkający na dawnym terenie II Rzeczypospolitej, przekazanym ZSRR na mocy traktatu ryskiego, rzekomi członkowie POW, polscy jeńcy z wojny polsko-bolszewickiej, duchowni, nauczyciele, urzędnicy i imigranci z Polski.
W sprawie tej zbrodni komunistycznej, będącej zbrodnią przeciwko ludzkości, a zarazem ludobójstwem dokonanym przeciwko osobom polskiej narodowościśledztwo prowadzi działająca przy szczecińskim Oddziale Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
W wyniku prowadzonych przez sowieckie NKWD działań zostało zamordowanych ok. 111 tys. a uwięziono, w warunkach zagrażających biologicznej egzystencji w sowieckich łagrach, ok. 29 tys. Polaków. Do dziś zgromadziliśmy 142 tomy akt śledztwa liczące ok. 28 tysięcy stron, zawierają one, m.in. protokoły przesłuchań świadków, materiały z postępowań przeciwko polskim obywatelom a także listy, wspomnienia, pamiętniki dostarczone przez rodziny ofiar
– mówi prowadzący śledztwo prokurator Robert Osiński.
W toku śledztwa prokurator sporządził listy i biogramy już ponad 22 tys. ofiar i kilkaset – sprawców tych zbrodni.
Wciąż poszukiwani są świadkowie – rodziny ofiar. Prok. Robert Osiński zapowiada, że zwieńczeniem śledztwa będzie oddanie czci ofiarom „Operacji antypolskiej” poprzez opublikowanie liczącej najpewniej kilkaset stron księgi z decyzją kończącą postępowanie. W księdze tej znajdzie się szczegółowy opis „Operacji antypolskiej”, lista wymienionych z imienia i nazwiska sprawców i lista oraz biogramy osób pokrzywdzonych.
Kołobrzeski pomnik został odsłonięty 11 sierpnia 2023 r. z inicjatywy stowarzyszenia Społeczny Komitet Budowy Pomnika Ofiar Operacji Antypolskiej NKWD 1937-1938 i Zagłady Nadberezyńców w Kołobrzegu.