Instytut Pamięci Narodowej w Szczecinie

W 2026 r. będziemy obchodzić okrągłą – setną rocznicę wydarzeń z maja 1926 r. Minęło wiele lat, a wydaje się, że zamach majowy dokonany przez Marszałka Józef Piłsudskiego wciąż budzie wiele emocji. Mijający czas nie zdołał ich przygasić. O interesujących nad wydarzeniach, w różnych kontekstach napisano już wiele. Wydaje się, że historiografia jest nasycona zarówno obszernymi opracowaniami, jak i szeregiem prac przyczynkarskich. Znaczna ich część powstała przed laty i odzwierciedla ówczesny stan badań. Sądzimy, że na to co się wydarzyło 12 maja 1926 r. należy spojrzeć jeszcze raz, z dzisiejszej perspektywy, nie zamykającej się jedynie na klasycznych przyczynach, przebiegu i konsekwencjach, uwarunkowaniach oraz reminiscencjach, choć i te przecież są nader istotne. Zaproponowane przez nasz obszary tematyczne, szeroki, panoramiczny, a jednocześnie wielowątkowy obszar badawczy powinien sprawić, że konferencja będzie sprzyjać prezentacji ustaleń, stanie się dobrą okazją do nieskrępowanej wymiany myśli i ocen. Pokłosiem konferencji będzie tom (lub tomy) studiów, bądź specjalny – dedykowany numer czasopisma wysoko punktowanego (z listy MNiSW). Żywimy nadzieję, że zawarte w nim artykuły, z jednej strony uporządkują dotychczasowy stan badań, z drugiej zaś będą zawierać nowe, oryginalne tropy i ustalenia naukowe.

Dwudniowa konferencja będzie się odbywać w trybie tradycyjnym. Przewidujemy jednak również połączenie zdalne typu streaming (zwłaszcza dla gości z zagranicy). Konferencję otworzy moderowana dyskusja z udziałem zaproszonych gości, następnie spotkanie toczyć się będzie w panelach tematycznych. Jeden z nich, nieco odbiegający od zasadniczego tematu konferencji, dotyczyć będzie przewrotów i zamachów stanu w międzywojennej Europie (cztery – pięć studiów przypadku) i wezmą w nim udział zaproszeni przez nas goście. Jest to zabieg świadomy i celowy. Chodziło nam bowiem o próbę spojrzenia na to, co się wydarzyło „nad Wisłą” z perspektywy szerszej, komparatystycznej. Nie ulega przecież wątpliwości, że „casus Piłsudskiego” nie stanowił wyjątku, a był jedynie fragmentem większej całości, finalnym efektem rozległych przeobrażeń politycznych, społecznych, ekonomicznych, konsekwencją ogólnego kryzysu powersalskiego systemu, demokratycznego rozchwiania, czasami też nasilania się nacjonalistycznych, autorytarnych, dyktatorskich tendencji – niemal wszędzie, „od Madrytu po Bukareszt i Ateny”.

Proponowane obszary tematyczne/zagadnienia badawcze:

• Stan badań nad przewrotem majowym.
• Przyczyny, przebieg i konsekwencje przewrotu majowego.
• Polityczne aspekty przewrotu majowego.
• Główni aktorzy przewrotu majowego, po dwóch stronach konfliktu (biograficzne case study).
• Społeczno-ekonomiczne przyczyny i konsekwencje przewrotu majowego.
• Wojskowe/militarne aspekty przewrotu majowego.
• Wpływ przewrotu majowego na przebudowę polskiej sceny politycznej (ruchy  i partie polityczne).
• Partie i stronnictwa polityczne wobec przewrotu majowego.
• Przewrót majowy w polskiej myśli politycznej.
• Oceny prawne przewrotu majowego? Spór o legitymizację „maja 1926 r.”.
• Wpływ przewrotu majowego na zmiany w systemie politycznym i prawno-ustrojowym państwa.
• Przyczyny, przebieg i konsekwencje przewrotu majowego – ocena i rezonans w polityce międzynarodowej, dyplomacji i polityce zagranicznej państw trzecich.
• Ocena i recepcja przewrotu majowego w ujęciu regionalnym (np. Wielkopolska, Pomorze, Galicja Wschodnia, Górny Śląsk, Wileńszczyzna itp.).
• „Z dala od centrum” – reminiscencje przewrotu majowego na polskiej prowincji (wsie i miasteczka).
• Recepcja przewrotu majowego w prasie.
• Kościół Rzymskokatolicki oraz inne kościoły i związki wyznaniowe wobec przewrotu majowego.
• Mniejszości narodowe i etniczne wobec przewrotu majowego.
• Przewrót majowy w oficjalnej historiografii Polski „ludowej”
• Przewrót majowy w publikacjach drugiego obiegu.
• Przewrót majowy w literaturze memuarystycznej.
• Środowiska emigracyjne po 1945 r. wobec przewrotu majowego – interpretacje/reinterpretacje i oceny.
• Przewrót majowy w edukacji szkolnej, literaturze i kulturze popularnej (np. kinematografii).

Informacje organizacyjne:

• zgłoszenia do udziału w konferencji i abstrakty proponowanych referatów należy przesyłać do 30 marca 2026 r. na adres email: t.sikorski@poczta.fm lub henryk.walczak@usz.edu.pl
• streszczenia/abstrakty nie powinny przekraczać 1000 znaków znormalizowanych (do pół strony arkusza A4).
• decyzję o zakwalifikowaniu referatu do przedstawienia na konferencji organizatorzy przekażą Autorom do 4 maja 2026 r.
• referaty zostaną opublikowane w recenzowanym zbiorze studiów (liczba tomów jest uzależniona od przyjętych przez organizatorów artykułów) lub wysoko punktowanym czasopiśmie naukowym z listy MNiSW. W związku z czym prelegenci będą zobowiązani do dostarczenia gotowych tekstów (zgodnych z instrukcją wydawniczą) do 15 lipca 2026 r. (objętość tekstu nie powinna przekraczać 1,5 arkusza wydawniczego (60 tys. znaków ze spacjami)
• w konferencji (Panel: Przewroty i zamachy stanu w międzywojennej Europie) wezmą udział zaproszeni goście, m.in.: z Rumunii, Łotwy, Litwy, Węgier itd.
• Uwaga! Organizatorzy nie pobierają opłaty konferencyjnej. Pokrywają wyłącznie koszty zakwaterowania, wyżywienia oraz dodatkowych materiałów o charakterze promocyjnym. Pracownicy IPN rozliczają ze swoim pracodawcą w ramach delegacji.
• Termin konferencji: 28-29 maja 2026 r. (czwartek-piątek)

Miejsce konferencji:

• Dzień pierwszy: Aula Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Szczecińskiego oraz sale wykładowe Instytutu Historycznego Uniwersytetu Szczecińskiego (IH US), ul. Krakowska 71/79, 71-017 Szczecin.
• Dzień drugi: sale wykładowe Instytutu Historycznego Uniwersytetu Szczecińskiego, ul. Krakowska 71/79, 71-017 Szczecin.

Kontakt z organizatorami:

• prof. dr hab. Tomasz Sikorski  (IH US/Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Szczecinie) – przewodniczący Komitetu Organizacyjnego: email: t.sikorski@poczta.fm 
• prof. dr hab. Henryk Walczak (IH US) – zastępca przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego: email: henryk.walczak@usz.edu.pl
• Magdalena Tomaszewska  (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Szczecinie) – sekretarz konferencji: email: magdalena.tomaszewska@ipn.gov.pl, tel. +48 91 312 93 00

fot. NAC