Instytut Pamięci Narodowej w Szczecinie

Na czas Nocy Muzeów szczeciński oddział Instytutu Pamięci Narodowej stanie się obszarem strefy granicznej sprzed kilkudziesięciu lat. Przy współpracy Izby Celnej, Placówki Straży Granicznej oraz Archiwum Straży Granicznej pokażemy i opowiemy naszym gościom o ochronie granic państwowych, kontrolach na przejściach granicznych, ucieczkach z PRL, życiu codziennym w strefie nadgranicznej i wielu innych aspektach głównego tematu.

Przygotowaliśmy cykl interesujących wykładów, np. fanów „Pogoni" zapraszamy na wykład dr. Sebastiana Ligarskiego, który opowie o ucieczkach z kraju, podejmowanych przez piłkarzy, m.in. przez Marka Leśniaka, Janusza Turowskiego czy Jarosława Biernata z MKS „Pogoń". O tym, jakie kroki podejmowali i na co decydowali się zdesperowani ludzie, by wyjechać z kraju, a także o historii dwóch nieudanych prób porwania samolotu ze Szczecina z użyciem granatów i broni palnej, z których jedna zakończyła się dramatycznymi wydarzeniami na lotnisku w Dąbiu, opowie dr Paweł Szulc. Bardzo ciekawie zapowiada się także wykład Magdaleny Dźwigał, poświęcony życiu codziennemu w strefie granicznej. Historyk opowie m.in. o kuriozalnych przepisach obowiązujących na tych terenach, publiczność dowie się zatem dlaczego trzeba było mieć specjalne pozwolenia na telefon czy radio, a nawet hodowlę gołębi pocztowych i psów. W zrozumieniu tych problemów z pewnością pomoże wycieczka po wirtualnym Muzeum Polskich Formacji Granicznych, którą poprowadzi kpt. SG Arkadiusz Wilczura. Historię będzie także można zestawić z teraźniejszością, bowiem przedstawiciele Straży Granicznej i Izby Celnej opowiedzą o współczesnej kontroli granic.

Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów zaprezentuje natomiast akta poświęcone ucieczkom z PRL drogą lądową, morską i powietrzną, a wśród nich akta o krypt. „TIR", dotyczące ucieczki braci Adama i Krzysztofa Zielińskich, którzy w październiku 1985 r., ukryci w ramie tira, przedostali się do Szwecji. Archiwalia to zbiór bardzo różnych materiałów, prezentujących odmienne punkty widzenia tej samej sprawy: robocze materiały aparatu bezpieczeństwa, np. meldunki tajnych współpracowników; listy braci Zielińskich czy ich rodziców; polskie oficjalne informacje prasowe; artykuły niezależnych dziennikarzy szwedzkich. To z nich dowiemy się o dramatycznej 26-godzinnej podróży, zatrzymaniu na ulicach Ystad przez policję, staraniach o azyl polityczny, 1200 podpisach zebranych w ramach akcji wsparcia udzielonej braciom przez ich szwedzkich rówieśników, działaniach szwedzkich parlamentarzystów czy fali wsparcia ze strony uchodźców polskich. To interesujący materiał, w którym łatwo uchwycić zabiegi manipulacyjne służb bezpieczeństwa, a rozbieżności pomiędzy materiałami roboczymi a oficjalnymi komunikatami są uderzające. Sprawa ucieczki braci Zielińskich odbiła się szerokim echem zarówno w Polsce, jak i w Szwecji, weszła też do kultury masowej za sprawą licznie nagradzanego filmu Macieja Dejczera z 1989 r. pt. „300 mil do nieba" czy muzyce Michała Lorenca, za którą kompozytor otrzymał swoją pierwszą nominację do Europejskiej Nagrody Filmowej.

Naszych gości zapraszamy do zwiedzania siedziby IPN, poznawania pracy archiwistów i historyków, a także poszerzania czy porządkowania wiedzy historycznej poprzez udział w swoistej grze, w której wiedzę zyskuje się pokonując poszczególne etapy, np. składając podanie o paszport, wykonując fotografię do niego bądź przechodząc przez punkty kontroli granicznej. Archiwalia, wystawa wewnętrzna „Uciekinierzy z PRL" oraz szereg innych ciekawych eksponatów, m.in. umundurowanie Wojsk Ochrony Pogranicza, oryginalne historyczne przedmioty związane z ochroną granic, ale także współczesny sprzęt pograniczników i celników zaprezentujemy już 17 maja od godz. 18.00.

Jak zwykle zapraszamy także do składania wniosków o dostęp do materiałów archiwalnych.

Wykłady:

godz. 19.00

• Magdalena Dźwigał, Specyfika życia w strefie nadgranicznej w pierwszym okresie istnienia PRL
• Nadkomisarz celny Robert Florczyk, Celnicy na granicach

godz. 20.00

• kpt. SG Arkadiusz Wilczura, Wojska Ochrony Pogranicza w wirtualnym Muzeum Polskich Formacji Granicznych
• mjr SG Piotr Kaczmarczyk, Współczesna kontrola granicy

godz. 21.00

• dr Paweł Szulc, Ucieczki z PRL
• dr Sebastian Ligarski, Piłkarskie ucieczki: Marek Leśniak i inni

Organizator:
Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie

Partnerzy:
Izba Celna w Szczecinie
Placówka Straży Granicznej w Szczecinie
Archiwum Straży Granicznej

Szczecin, 17/18 maja 2014 r., godz. 18.00–24.00
Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie
ul. Piotra Skargi 14