English version
Decyzja papieża Klemensa XIV z dnia 21 lipca 1773 roku o rozwiązaniu zakonu jezuitów, oznaczała dla Rzeczypospolitej załamanie systemu oświaty, który w dużej mierze opierał się na działalności edukacyjnej zakonu.
14 października 1773 roku Sejm Rzeczypospolitej powołał Komisję Edukacji Narodowej, pierwszą na świecie instytucja zmierzająca do stworzenie systemu szkolnictwa nadzorowanego przez państwo i finansowanego ze skarbu państwa.
Komisja podlegała królewskiemu zwierzchnictwu. Na jej czele stali: Adam Kazimierz Czartoryski (komendant Korpusu Kadetów), Ignacy Massalski (biskup wileński), Michał Poniatowski (biskup płocki), Antoni Poniński (starosta kopajnicki), Joachim Chreptowicz (podkanclerzy litewski), August Sułkowski (starosta gnieźnieński), Andrzej Zamoyski (były kanclerz koronny) oraz najmłodszy z jej członków, bo zaledwie 23-letni, Ignacy Potocki.
Celem reform było w głównej mierze wychowanie dobrego człowieka i obywatela, w jednolitym i scentralizowanym systemie, w którym językiem wykładowym będzie język polski, a podstawą programów nauczania będzie duża doza praktycyzmu.
Dzięki działaniom Komisji utworzony został scentralizowany, hierarchiczny system w Koronie i na Litwie. W Koronie zwierzchnią rolę pełniła Akademia Krakowska nazywana odtąd Szkołą Główną Koronną, na Litwie – Akademia Wileńska zwana Szkoła Główną Litewską. Szkołom Głównym podlegały szkoły wydziałowe, które sprawowały nadzór nad szkołami podwydziałowymi, te z kolei nadzorować miały szkoły parafialne.
"Ustawy Komisji Edukacji Narodowej", które ukazały się w 1783 roku mówiły także o programie kształcenia, rytmie roku szkolnego, prawach i obowiązkach, karach i nagrodach dla uczniów.
Rozbiory i upadek Rzeczypospolitej uniemożliwił Komisji Edukacji Narodowej realizację jej zamierzeń. Ostatnie posiedzenie miało miejsce 10 kwietnia 1794 roku. Szkoły podległe Komisji Edukacji Narodowej zostały włączone w struktury systemu szkolnictwa państw zaborczych.