Nawigacja

Aktualności

Konferencja naukowa „Aparat bezpieczeństwa na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1956” – Szczecin, 15–16 października 2019 (zgłoszenia do 31 grudnia 2018)

Zapraszamy do udziału w konferencji naukowej „Aparat bezpieczeństwa na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1956”, która odbędzie się w Szczecinie w dniach 15–16 października 2019 r.

Wydawać by się mogło, że wiemy już bardzo dużo na temat działalności struktur aparatu bezpieczeństwa w Polsce po 1944 r. Szerokie możliwości korzystania z materiałów służb specjalnych PRL zaowocowały licznymi opracowaniami dotyczącymi zarówno struktur, kadr, jak i działalności poszczególnych jednostek UB/SB oraz służb wojskowych. Od wielu lat badaniom nad tą problematyką towarzyszą dyskusje, na ile wiarygodny jest obraz przeszłości odtwarzany przez historyków w oparciu o archiwa bezpieki. Dominują w nim bowiem wątki dotyczące oporu i postaw opozycyjnych oraz ukierunkowanych na nie represji. Bardzo często tendencyjny i skrajnie zideologizowany przekaz, który wyłania się z tych materiałów, sąsiaduje z opisem ludzkich zachowań i postaw, które mogą podlegać dziś moralnemu osądowi. Z całą pewnością jednak pomijanie narracji wypływającej z lektury materiałów aparatu terroru nie jest możliwe. Resort bezpieczeństwa publicznego spełniał priorytetowe zadania w komunistycznym państwie jako jeden z najważniejszych instrumentów sprawowania władzy. „Kto posiada te instytucje [wojsko i bezpieczeństwo] w swoich rękach, ten posiada główny ster państwowego aparatu” mówił w 1947 r. sekretarz generalny PPR Władysław Gomułka. Działalność bezpieki objęła praktycznie wszystkie dziedziny życia powojennego społeczeństwa, jednak nie zawsze towarzyszyły temu otwarte represje. Poza realnym zwalczaniem wrogów systemu prowadzono także szereg działań opierających się na inwigilacji, katalogowaniu, spisywaniu i monitorowaniu społeczeństwa.

Wychodząc z założenia, że temat aparatu bezpieczeństwa na Pomorzu Zachodnim nie został jeszcze gruntownie przebadany (nadal brak m.in. monografii szczecińskiego WUBP), chcielibyśmy, aby konferencja stała się okazją do podsumowania dotychczasowego dorobku, uzupełnienia go o nowe ustalenia i wytyczenia dalszych kierunków badawczych. Naszą intencją jest zaprezentowanie możliwie najszerszego spektrum działań aparatu bezpieczeństwa na Pomorzu Zachodnim w pierwszym okresie po wojnie. Szukamy odpowiedzi na pytania o specyfikę regionu, a przede wszystkim o odmienne od centralnych i wschodnich województw Polski społeczne realia na Pomorzu Zachodnim: brak wspólnotowych więzi wśród rzeszy osiedleńców i tzw. repatriantów, niezakorzenienie skutkujące w pierwszych latach brakiem sentymentu do nowego miejsca zamieszkania, atmosfera tymczasowości i podejrzliwość w stosunku do „obcych”, brak zorganizowanych struktur podziemia niepodległościowego, słabe zaplecze kadrowe większości instytucji i zakładów, legenda „dzikiego zachodu” – szabrownictwo, wysoki odsetek spraw kryminalnych etc. Z drugiej strony nie zapominamy o pozytywnych aspektach procesu osadniczego, takich jak zagospodarowywanie Ziem Zachodnich, chłonność osadnicza nowych terenów, pionierska działalność ludzi kultury, sztuki czy integracyjna rola Kościoła. Czy specyfika tych terenów znalazła odzwierciedlenie w kierunkach działań aparatu bezpieczeństwa? Jaki obraz mieszkańców Pomorza Zachodniego przebija z materiałów bezpieki?

Jesteśmy otwarci na Państwa zgłoszenia, proponując jednocześnie kilka obszarów badawczych:

- geneza lokalnych struktur resortu bezpieczeństwa publicznego w 1945 r.: Grupa Operacyjna UBP w Pile i Urząd Bezpieczeństwa Publicznego na Okręg Pomorze Zachodnie,

- Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego/Wojewódzki Urząd ds. Bezpieczeństwa Publicznego w Szczecinie 1945/1946–1956: organizacja, struktura i kadry,

- organizacja i działalność powiatowych urzędów bezpieczeństwa publicznego na terenie województwa szczecińskiego i województwa koszalińskiego (od 1950 r.),

- kierunki działalności z podkreśleniem lokalnych uwarunkowań: repatrianci, ludność niemiecka, PSL, konspiracja, Kościół, gospodarka rolna, przemysł, mniejszości narodowe i autochtoni,

- metody działalności aparatu bezpieczeństwa: praca operacyjna, inwigilacja, represje, sposoby zwalczania opozycji, tajni współpracownicy, funkcjonowanie pionu śledczego,

- bliskość granicy: działalność kontrwywiadowcza, rozpracowanie szlaków kurierskich i przerzutowych, zwalczanie grup nielegalnie przerzucających ludzi przez granicę,

- sowieckie wzorce, rola służb sowieckich i ich doradców w początkowym okresie ustanawiania władzy komunistów na Pomorzu Zachodnim,

- relacje lokalnych struktur aparatu bezpieczeństwa z centralą resortu,

- wzajemne relacje aparatu bezpieczeństwa z lokalnymi władzami PPR/PZPR, administracją państwową, LWP i organami wymiaru sprawiedliwości,

- współpraca z „bratnimi służbami” (NKWD/KGB, Stasi),

- przestępstwa i nadużycia funkcjonariuszy,

- pozostałe organy aparatu bezpieczeństwa i instytucje represji: Milicja Obywatelska, Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, więziennictwo, Informacja Wojskowa, wywiad wojskowy, Wojska Ochrony Pogranicza, a także Komisja Specjalna do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym.

Zgłoszenia zawierające proponowany tytuł wystąpienia i krótki abstrakt (max. 250 słów) wraz z notką biograficzną oraz danymi kontaktowymi prosimy przesyłać na adresy organizatorów:
magdalena.semczyszyn@ipn.gov.pl lub zbigniew.stanuch@ipn.gov.pl

Termin zgłoszeń upływa 31 grudnia 2018 r.

Nie przewidujemy opłaty konferencyjnej. Dojazd oraz zakwaterowanie we własnym zakresie. Prelegentom zapewniamy druk artykułu w recenzowanym tomie studiów.

do góry